Waarom hardlopers extra alert moeten zijn op eetstoornissen

Hardlopen staat voor veel mensen gelijk aan gezondheid, vrijheid en mentale kracht. Toch schuilt er juist binnen deze sport een verhoogd risico op een verstoorde relatie met eten. De focus op prestaties, een laag lichaamsgewicht en zelfdiscipline kan langzaam verschuiven naar controle, beperking en uiteindelijk ondervoeding. Dat gebeurt zelden bewust. Vaak begint het met goede bedoelingen, maar eindigt het met signalen die te lang worden genegeerd.

Sportdiëtist Myrthe Rebattu ziet dit in haar praktijk. Fanatieke hardlopers die alles geven in training, maar hun lichaam structureel te weinig teruggeven. 'Je kunt heel gedreven zijn, maar als je lichaam tekort komt, merk je dat vroeg of laat in alles wat je doet.'

De dunne lijn tussen gezond en ongezond

Hardlopers zijn vaak bezig met gezond leven. Ze letten op wat ze eten, plannen hun maaltijden rond trainingen en proberen bewuste keuzes te maken. Dat is in de basis positief en helpt bij herstel en prestaties. Tegelijkertijd schuilt daar een risico. Juist omdat hardlopers doelgericht zijn en gewend zijn om door te zetten, kan gezond eten langzaam omslaan in te streng eten. Zeker in een sport waar een lager gewicht vaak wordt gezien als een voordeel, ontstaat gemakkelijk het idee dat minder of ‘puurder’ altijd beter is.

Bewust of onbewust worden porties kleiner, verdwijnen koolhydraten of vetten van het menu en worden complete voedingsgroepen vermeden. Soms om af te vallen, soms om het gevoel te houden dat je alles onder controle hebt en het maximale uit jezelf haalt. Wat vaak wordt vergeten, is dat een lichaam geen machine is die je onbeperkt kunt bijstellen. Wanneer gezond eten doorslaat naar beperking, neemt het lichaam die controle uiteindelijk zelf terug, met vermoeidheid, honger en prestatieverlies als duidelijke signalen.

Structureel te weinig eten is geen detail

Een van de eerste en meest voorkomende signalen komt voort uit een chronisch energietekort. 'Als je in een chronisch energietekort zit, kan je lichaam zijn functies minder goed laten verlopen', waarschuwt Rebattu. Dat uit zich niet alleen in honger, maar ook in klachten als:

• Aanhoudende vermoeidheid
• Slechtere trainingsprogressie
• Terugkerende blessures
• Een uitblijvende menstruatie bij vrouwen
• Een verlaagd libido bij mannen

Veel hardlopers schrikken wanneer ze horen hoeveel energie hun lichaam eigenlijk nodig heeft. 'Drie duizend calorieën per dag is voor veel duursporters heel normaal,' legt Rebattu uit. 'Vooral vrouwen worstelen daar mentaal mee, maar die energie is essentieel voor herstel en vooruitgang.'

Koolhydraten schrappen is een groot risico

Koolhydraten blijven een gevoelig onderwerp, ook onder lopers. Ze worden vaak gezien als iets dat je moet beperken, terwijl ze juist de belangrijkste brandstof zijn tijdens het hardlopen. 'Bij hoge intensiteit heb je koolhydraten nodig. Als je die te weinig eet, kan je lichaam de energie simpelweg niet snel genoeg leveren.' Het gevolg? Trainingen voelen zwaarder, benen verzuren sneller en de kans op een hongerklop neemt toe. Daarbij komen klachten als prikkelbaarheid en slecht herstel. 'Het probleem ontstaat vooral wanneer iemand obsessief bezig is met strak zijn. Dan kan een verstoorde relatie met voeding ontstaan.'

Wat is orthorexia en waarom ligt dit risico bij hardlopers hoger?

Aan de buitenkant lijkt alles te kloppen. Een voedingspatroon vol groenten, weinig bewerkte producten en maaltijden die tot in detail zijn uitgedacht. Toch kan juist die sterke focus op gezond eten doorslaan. Wanneer ‘bewust’ verandert in ‘streng’ en regels belangrijker worden dan luisteren naar je lichaam, spreken we van orthorexia. Dat is een verstoorde relatie met voeding waarbij de nadruk zo sterk op "gezonde voeding" en controle ligt, dat variatie en voldoende energie langzaam verdwijnen.

Volgens Rebattu komt dit bij hardlopers vaker voor dan gedacht. De intentie is goed, maar de grenzen verschuiven ongemerkt. 'Wat begint als gezond en bewust eten, kan langzaam steeds beperkter worden,' legt ze uit. 'Een verstoorde relatie met voeding kan uiteindelijk uitgroeien tot een eetprobleem en in sommige gevallen zelfs tot een eetstoornis.'

Van gezond eten naar orthorexia

Orthorexia is een eetstoornis waarbij het meestal niet gaat om afvallen, maar om het idee van zuiver en perfect eten. 'Mensen zijn ervan overtuigd dat ze heel gezond bezig zijn, bijvoorbeeld door vooral groenten en fruit te eten,' legt Rebattu uit. 'Maar ondertussen verdwijnen hele voedingsgroepen van het bord.' Het gevolg is een eenzijdig voedingspatroon dat juist onvoldoende voedingsstoffen levert. Voor hardlopers is dit extra risicovol. Hun energiebehoefte ligt hoog door de trainingsbelasting. 'Hardlopers hebben hogere voedingsbehoeften en lopen daarom sneller tekorten op aan macro- en micronutriënten, zeker wanneer ze bewust weinig vetten en koolhydraten eten,' waarschuwt ze.

Gevolgen van te weinig voedingsstoffen

Die tekorten blijven niet zonder gevolgen. Vermoeidheid, vaker ziek zijn en prestaties die niet verbeteren of zelfs achteruitgaan, zijn veelvoorkomende signalen. Bij vrouwen komt daar een verhoogd risico op ijzertekort bij, vooral wanneer ze veel trainen en weinig variëren. Ook vegetariërs en veganisten moeten extra alert zijn op voldoende volwaardige bronnen met nadruk op voldoende ijzer en vitamine B12.

Slechte prestaties zijn vaak geen trainingsprobleem

Veel hardlopers zoeken de oorzaak van tegenvallende prestaties in hun schema. Meer kilometers, meer intensiteit. Maar voeding wordt daarbij vaak vergeten. 'Je merkt tekorten direct tijdens het lopen,' zegt Rebattu. Sneller buiten adem zijn, een hogere hartslag of zware benen zijn duidelijke signalen dat je lichaam niet krijgt wat het nodig heeft. Ook herstel speelt een grote rol. Spierpijn blijft langer hangen en trainingen voelen structureel zwaar. 'Dit is meestal geen trainingsprobleem, maar een voedingsprobleem. Zonder voldoende energie kan je lichaam niet bouwen.'

Hardlopen begint bij goed eten. Die twee zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wie zijn lichaam structureel te weinig geeft, kan nog zo gemotiveerd zijn, maar loopt zichzelf uiteindelijk voorbij. Wees daarom alert op signalen, blijf mild voor jezelf en zie voeding als brandstof in plaats van vijand.

Volg je Runner's World al op Instagram, TikTok, Strava en Facebook?