7 redenen waarom je menstruatie uit kan blijven door hardlopen

Je traint lekker, voelt je fitter en merkt dat je steeds makkelijker kilometers maakt. Totdat je menstruatie ineens uitblijft. In eerste instantie voelt dat niet eens zo zorgelijk, zeker als je verder weinig klachten hebt.

Toch kan dat juist een signaal zijn dat je lichaam te weinig energie, rust of hormonale balans heeft om je cyclus goed te laten verlopen.

1. Je eet te weinig voor wat je verbruikt

De belangrijkste reden is vaak niet het hardlopen zelf, maar de energiebalans eromheen. Als je veel traint en daar niet genoeg bij eet, creëer je een disbalans en houdt je lichaam minder energie over voor processen die op dat moment niet 'levensnoodzakelijk' zijn, zoals je voortplantingssysteem. Uit onderzoek blijkt ook dat een energietekort een belangrijke factor is bij functionele hypothalamische amenorroe, oftewel het uitblijven van de menstruatie door verstoring in de hormonale aansturing vanuit de hersenen.

2. Je bouwt je training te snel op

Een paar extra kilometers lijken onschuldig, maar je lichaam merkt het vaak sneller dan je denkt. Zeker als je ineens vaker gaat lopen, je duurlopen langer worden, je meer intervallen doet of in korte tijd naar een halve marathon toewerkt. Die trainingsprikkel kan gezond zijn, zolang je lichaam genoeg tijd en brandstof krijgt om zich aan te passen. Gebeurt dat niet, dan kan je lichaam de hogere belasting als stress ervaren. En die stress kan invloed hebben op de hormonen die je menstruatie regelen. Niet omdat hardlopen 'slecht' is, maar omdat je voeding, rust en herstel moeten meegroeien met je schema.

3. Je vetpercentage of gewicht daalt snel

Afvallen door hardlopen klinkt voor veel mensen als een logisch doel, maar je cyclus kan flink reageren op een snelle daling in gewicht of vetpercentage. Zeker als je meer gaat trainen en tegelijk minder eet, kan je lichaam te weinig energie overhouden voor je hormoonhuishouding. Je menstruatie is namelijk gevoelig voor gewichtsverlies, stress en een lage energie-inname. Veel afvallen, erg mager zijn, eetproblemen, stress en heel zwaar of vaak sporten zijn dan ook mogelijke redenen waarom je niet meer ongesteld wordt. Bij sporters kan een veranderende of uitblijvende menstruatie bovendien een teken zijn van een energietekort.

4. Je zit in een patroon van te weinig herstel

Niet alleen je kilometers tellen, ook wat er tussen die kilometers gebeurt. Slecht slapen, drukke werkdagen, weinig rustdagen en steeds maar doorgaan kunnen je totale stressbelasting verhogen. Je lichaam maakt geen strikt onderscheid tussen 'sportstress' en 'dagelijkse stress': alles komt op dezelfde rekening. Bij functionele hypothalamische amenorroe spelen vaak meerdere factoren samen, waaronder energietekort, fysieke belasting en psychologische stress.

5. Je lichaam zit in RED-S

RED-S staat voor Relative Energy Deficiency in Sport, oftewel: een relatief energietekort bij sport. Simpel gezegd krijgt je lichaam over langere tijd te weinig energie binnen voor alles wat het moet doen. Niet alleen voor je trainingen, maar ook voor herstel, hormoonaanmaak, je cyclus, botten, immuunsysteem en andere lichaamsprocessen. Sportzorg beschrijft dat zo’n energietekort meerdere systemen in je lichaam kan verstoren, waaronder je hormonen, voortplanting, botten en stofwisseling. Een uitblijvende menstruatie kan daardoor een teken zijn dat je lichaam aan het bezuinigen is op functies die op dat moment niet noodzakelijk zijn om te overleven. Ook NOC*NSF noemt verstoringen in de menstruatiecyclus, botgezondheid, immuniteit en stofwisseling als mogelijke gevolgen van RED-S.

6. Je cyclus wordt verstoord door de ‘female athlete triad’

De female athlete triad is de oude term voor de combinatie van te weinig beschikbare energie, menstruatieproblemen en een verminderde botgezondheid. Tegenwoordig wordt dit vaker onder RED-S geschaard, omdat een energietekort veel breder doorwerkt in het lichaam. Toch helpt die triade wel om te begrijpen waarom een uitblijvende menstruatie bij hardlopers serieus genomen moet worden: je cyclus staat niet los van de rest van je gezondheid. Als je lichaam structureel te weinig energie heeft, kan dat niet alleen je menstruatie verstoren, maar op termijn ook invloed hebben op je botten en blessurerisico.

7. Er speelt iets anders dan hardlopen

Een uitblijvende menstruatie komt niet altijd door sporten. Zwangerschap is natuurlijk een belangrijke om uit te sluiten als dat mogelijk is, maar ook stress, veel afvallen, te weinig eten, medicijnen, hormonale anticonceptie, PCOS, schildklierproblemen, borstvoeding of de overgang kunnen je cyclus beïnvloeden. Daarom is het slim om niet alles automatisch op hardlopen te schuiven, zeker niet als je menstruatie vaker wegblijft, je cyclus ineens verandert of je ook andere klachten hebt. Blijft je menstruatie meerdere maanden uit? Dan is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts om te kijken wat er precies speelt.

Wanneer moet je aan de bel trekken?

Neem contact op met je huisarts of een sportarts als:

• Je menstruatie drie maanden of langer wegblijft
• Je vaker lang niet ongesteld bent
• Je veel bent afgevallen
• Je merkt dat je veel bezig bent met eten, gewicht of calorieën
• Je vaak moe, duizelig of slap bent
• Je regelmatig blessures hebt je last hebt van botpijn of stressfracturen

Een ontbrekende menstruatie is niet 'fijn' of een handige trainings-hack, maar een signaal dat je lichaam ergens tekortkomt of ontregeld is. Zeker voor hardlopers is dat belangrijk, omdat langdurig lage oestrogeenspiegels invloed kunnen hebben op je botgezondheid en blessurerisico.

Wat kun je zelf doen?

Kijk niet alleen naar je hardloopschema, maar naar het totaalplaatje. Train je meer, maar eet je minder? Slaap je slecht? Sla je vaak rustdagen over? Dan kan je lichaam op een gegeven moment aan de noodrem trekken. Zorg dus dat je genoeg eet rondom je trainingen, zeker koolhydraten en eiwitten, en zie herstel niet als luiheid maar als onderdeel van je training. Soms heeft je lichaam tijdelijk minder kilometers, meer brandstof en meer rust nodig om je cyclus weer op gang te helpen. Blijft je menstruatie weg of twijfel je wat verstandig is? Bespreek het dan met je huisarts, sportarts of een sportdiëtist, zodat je niet zelf hoeft te puzzelen wat er aan de hand is.

Volg je Runner's World al op Instagram, TikTok, Strava en Facebook?