Is het nog veilig om in het donker te gaan hardlopen?
© Getty Images
Hardlopen is voor vrouwen niet altijd gewoon een rondje ontspanning, zeker niet na de recente incidenten in Nederland. Op basis van nieuw onderzoek naar urban runnability zetten we de grootste veiligheidszorgen op een rij én wat steden kunnen doen om hardlooproutes veiliger te maken.
De afgelopen maanden stonden in Nederland in het teken van veiligheid op straat. De moord op de 17‑jarige Lisa afgelopen zomer leidde tot het initiatief ‘Wij eisen de nacht op’. Deze week kwam daar opnieuw tragisch nieuws bij: een 21‑jarige vrouw uit Veenendaal werd tijdens het hardlopen in Ede aangereden en overleed. In Weesp werden in korte tijd meerdere vrouwen aangerand terwijl zij aan het hardlopen waren.
Het zijn gebeurtenissen die laten zien dat hardlopen in de openbare ruimte niet voor iedereen hetzelfde is. Zeker voor vrouwen is een rondje hardlopen soms geen ontspanning, maar een afweging: waar loop ik, wanneer, en voel ik me daar veilig?
Angst voor aanranding beduidend groter in Nederland
Het onderzoek van Laurens Westerhuis aan de Wageningen University & Research naar urban runnability laat zien dat veiligheid een van de belangrijkste zorgen is onder vrouwelijke hardlopers. Op een schaal van 1 tot 5 geven vrouwelijke hardlopers in Rotterdam deze angst gemiddeld met een 3,2. Daarmee is het, na verlaten gebieden en slechte verlichting, de grootste zorg. Dat is beduidend hoger dan in andere steden in het onderzoek.
Dat maakt dat veel vrouwen volgens het onderzoek hun route aanpassen. Zo worden tunneltjes en viaducten vaak vermeden vanwege slechte zichtlijnen. Ook lopen sommige vrouwen samen met een loopmaatje uit veiligheidsoverwegingen. Al leidt dat tot een merkwaardige paradox.
“Ik voel me veiliger als ik samen loop, maar merk ook dat we dan vaker worden nageroepen door mannen.”
Donker, verlaten en onoverzichtelijk
Naast angst voor aanranding noemen vrouwelijke hardlopers vooral slechte verlichting en verlaten gebieden als belangrijke redenen om routes te vermijden. Donkere parken, tunnels en viaducten worden ’s avonds bewust gemeden, zelfs als ze overdag onderdeel zijn van populaire hardlooproutes.
Tunnels spelen hierin een opvallende rol. Tunnels zijn handig omdat je er looproutes mee kan verbinden zonder dat je het verkeer moet oversteken, maar veel vrouwen voelen zich er juist niet veilig.
"Dat tunneltje bij de Willemsbrug, dat hele tunneltje is gewoon naar. Niemand kan zien wat er in dat tunneltje gebeurt behalve als je op die weg bent… Aan de westkant zit er een soort van zigzag in, waardoor je er niet echt in kan kijken en kan zien wat er gaat komen. Pas als je in het tunneltje ingaat, pas als je erin bent, zie je wat er aan de hand is. Maar er is dus eigenlijk geen zicht op wat er in die tunnel gebeurt."
Uit het onderzoek blijkt dat lopers in Helsinki - de stad waarmee de vergelijking werd getrokken in het onderzoek - hier minder moeite mee hebben. Dat verschil zit niet zozeer in het gedrag van lopers, maar in het ontwerp van de ruimte: betere zichtlijnen, meer openheid en minder ‘blinde hoeken’.
Wat kan een gemeente doen?
Volgens onderzoeker Laurens Westerhuis ligt de sleutel niet alleen bij handhaving, maar vooral bij ontwerp. Niet elke plek kan zomaar extra worden verlicht, bijvoorbeeld om de natuur haar rust te gunnen. 'Meer verlichting is ook niet altijd de heilige graal,' nuanceert Westerhuis. 'Verlichting voegt ook extra contrast toe waardoor sommige plekken alleen maar donker worden met extra verlichting.'
De gemeente Rotterdam zegt zich bewust te zijn van deze problematiek. 'In 2026 geven we ruim baan aan hardlopen, wandelen en fietsen en is de openbare ruimte beter geschikt om te sporten en bewegen.’ Zo luidt de doelstelling van de Sportnota 2021+. Daarin worden ook expliciet populaire routes genoemd als het rondje Kralingse Plas, het rondje Bruggen in het Centrum en het rondje Zevenhuizerplas. Over het algemeen scoort Rotterdam prima op Runnability, al zijn er altijd verbeteringen mogelijk.
Maatwerk noodzakelijk
'Het is heel moeilijk om concrete aanbevelingen te doen,' vertelt Westerhuis. 'Je moet per geval kijken waarom een plek een gevoel van onveiligheid oproept.' Als voorbeeld noemt hij betere zichtlijnen in tunnels en viaducten en het aaneensluiten van populaire hardlooproutes. ‘Door die factoren mee te nemen in de stedelijke planning zorg je uiteindelijk voor een verhoogd gevoel van veiligheid.’
Verder lezen en vooruitkijken
Dit artikel is een korte online doorvertaling van een uitgebreider verhaal in Runner’s World #10, waarin we dieper ingaan op het onderzoek naar urban runnability, met speciale aandacht voor veiligheid, ontwerp en verschillen tussen steden. Die editie is te bestellen via onze webshop.
Het onderwerp veiligheid voor (vrouwelijke) hardlopers blijft ons bezighouden. Daarom duiken we in Runner’s World #1 van het nieuwe jaar nog dieper in de vraag hoe vrouwen veiligheid ervaren tijdens het hardlopen in ons lopersonderzoek. Wie een abonnement afsluit, ontvangt dit nummer automatisch. Je kan het nummer pre-orderen in onze webshop.
Volg je Runner's World al op Instagram, TikTok, Strava en Facebook?