Hoeveel harder loop je écht op carbonschoenen? Dit zegt wetenschappelijk onderzoek

Sinds de introductie van de eerste Vaporfly is de carbonschoen niet meer weg te denken uit de hardloopwereld. Maar hoeveel sneller loop je nou eigenlijk op zulke superschoenen? Wij duiken in de onderzoeken naar de voor- en nadelen.

Dat carbonschoenen werken, staat inmiddels nauwelijks meer ter discussie. Dat moderne wedstrijdschoenen werken, staat inmiddels nauwelijks meer ter discussie. Bij grote wegwedstrijden zijn ze niet meer weg te denken uit het topveld. De moeilijkere vraag is hoeveel tijd ze werkelijk opleveren. Een verbetering van je loopeconomie met 3 procent betekent namelijk niet automatisch dat je ook 3 procent sneller finisht.

Carbonschoenen besparen gemiddeld 2 tot 3 procent energie

Begin 2026 verscheen een grote meta-analyse waarin de resultaten van veertien eerdere onderzoeken naar carbonschoenen werden samengevoegd. In deze studies liepen proefpersonen onder gecontroleerde omstandigheden op schoenen met en zonder carbonplaat.

De onderzoekers keken onder meer naar het zuurstofverbruik, de metabole kosten en de hoeveelheid energie die nodig was om een bepaalde afstand af te leggen. Over de verschillende uitkomstmaten verlaagden schoenen met een carbonplaat de energetische belasting gemiddeld met 2,75 procent. Afhankelijk van de gebruikte meetmethode liep het effect uiteen van ongeveer 1 tot 4,5 procent.

De onderzoekers beoordelen de bewijskracht voor de belangrijkste uitkomsten als redelijk sterk. De conclusie is dus aardig duidelijk: bij hetzelfde tempo kost hardlopen op moderne wedstrijdschoenen gemiddeld minder energie. Daarbij is het woord ‘gemiddeld’ belangrijk. Niet iedere loper profiteert evenveel en ook niet iedere carbonschoen werkt hetzelfde. Bij sommige lopers is de winst aanzienlijk, terwijl anderen nauwelijks verschil laten zien.

Je loopt niet automatisch 2,75 procent sneller

De energiebesparing uit het laboratorium kun je niet rechtstreeks vertalen naar je finishtijd. Loop je een marathon in vier uur, dan betekent 2,75 procent minder energieverbruik dus niet automatisch dat je zeven minuten cadeau krijgt.

Loopeconomie wordt doorgaans gemeten bij een vast, submaximaal tempo. De onderzoeker kijkt hoeveel zuurstof of energie je lichaam nodig heeft om dat tempo vol te houden. Een wedstrijd is ingewikkelder. Daarbij spelen ook je conditie, looptechniek, vermoeidheid, voeding, weersomstandigheden en wedstrijdindeling een rol.

Een schoen kan ervoor zorgen dat een bepaald tempo minder energie kost. Vervolgens kun je die besparing gebruiken om hetzelfde tempo langer vol te houden of om iets sneller te lopen. Hoeveel sneller je uiteindelijk finisht, verschilt echter van persoon tot persoon.

De eerste bekende laboratoriumstudie naar de Nike Vaporfly vond een gemiddelde verbetering van de loopeconomie van ongeveer 4 procent. Voorspellingsmodellen kwamen destijds uit op een kleinere verbetering van de wedstrijdtijd. Dat verschil zie je ook terug in latere onderzoeken naar echte marathonprestaties.

Het is niet alleen de carbonplaat

Hoewel we meestal over carbonschoenen spreken, komt het voordeel niet uitsluitend van de plaat. Dat zit hem ook in lichtgewicht, veerkrachtig foam, een gebogen zoolconstructie (rocker) en een laag totaalgewicht. Het foam kan bij iedere landing energie opslaan en een deel daarvan teruggeven. De plaat beïnvloedt de stijfheid en afwikkeling van de schoen, terwijl de vorm van de zool ervoor zorgt dat je makkelijker naar voren rolt.

De auteurs van de meta-analyse konden het effect van de plaat niet volledig losmaken van het effect van het foam, de zoolhoogte en de geometrie van de schoen. Een carbonplaat in een willekeurige trainingsschoen stoppen levert dus niet automatisch hetzelfde resultaat op. Het is de combinatie die de superschoen snel maakt.

Wat zien we terug in echte marathons?

Laboratoriumonderzoek laat zien waarom superschoenen kunnen werken. Analyses van wedstrijdresultaten laten zien dat er ook in de praktijk sneller wordt gelopen.

Een onderzoek uit 2021 analyseerde 3.886 prestaties van de beste vijftig mannen en vrouwen bij de marathons van Boston, Londen, Chicago en New York. Aan de hand van wedstrijdbeelden werd vastgesteld welke schoenen de atleten droegen.

Mannen die op de toenmalige generatie Nike-superschoenen liepen, waren gemiddeld 2,0 procent sneller dan mannen op andere schoenen. Bij vrouwen bedroeg het verschil gemiddeld 2,6 procent. De onderzoekers keken ook naar atleten die van traditionele wedstrijdschoenen overstapten op de nieuwe modellen. Binnen deze groep verbeterden de mannen gemiddeld 0,8 procent en de vrouwen 1,6 procent.

Deze laatste vergelijking is waarschijnlijk realistischer dan de volledige groepsvergelijking, omdat dezelfde atleten voor en na de overstap werden gevolgd. Toch blijft het observationeel onderzoek. De schoenen werden niet willekeurig toegewezen en een atleet kan tussen twee marathons ook beter getraind, uitgeruster of tactisch slimmer zijn geworden.

Toplopers zijn sinds de komst van superschoenen veel sneller geworden

Een nieuw onderzoek uit 2026 bekeek de tien snelste mannen en vrouwen bij de marathons van Berlijn, Chicago, Londen, New York en Tokio. De onderzoekers vergeleken prestaties uit 2013 tot en met 2015 met die uit 2022 tot en met 2025.

Bij de mannen daalde de gemiddelde finishtijd van 2.09.08 naar 2.06.57, een verbetering van ongeveer 1,7 procent. Bij de vrouwen ging het gemiddelde van 2.27.38 naar 2.22.00. Dat komt neer op ongeveer 4 procent.

Ook ouder onderzoek naar de mondiale top-100 liet zien dat de beste tijden vanaf 2017 duidelijk verbeterden. Tussen 2016 en 2019 liepen de prestaties bij vrouwen ongeveer 1,7 tot 2,3 procent vooruit, tegenover 0,6 tot 1,5 procent bij mannen. De introductie en snelle verspreiding van moderne wedstrijdschoenen lijkt dus een belangrijke bijdrage te hebben geleverd aan de snellere tijden.

Toch kun je niet alle vooruitgang aan de schoenen toeschrijven. Training, begeleiding en wedstrijdvoeding zijn eveneens veranderd. Ook kan de internationale top sterker en dieper zijn geworden. Het onderzoek uit 2026 controleerde bovendien niet welke schoen iedere atleet daadwerkelijk droeg. Het vergelijkt vooral twee verschillende tijdperken.

Profiteren vrouwen meer van carbonschoenen?

Opvallend genoeg vinden verschillende analyses een grotere vooruitgang bij vrouwen dan bij mannen. Dat zou kunnen betekenen dat vrouwen gemiddeld meer voordeel uit moderne wedstrijdschoenen halen, maar een overtuigende verklaring is er nog niet.

Een deel van het verschil kan door de schoenen komen. De optimale stijfheid van een plaat hangt mogelijk samen met onder meer lichaamsgewicht, loopsnelheid en de manier waarop iemand de schoen belast. Het kan daardoor zijn dat bepaalde schoenconstructies voor de ene loper beter werken dan voor de andere.

Tegelijkertijd zijn er andere verklaringen. Het internationale vrouwenveld is de afgelopen jaren breder en professioneler geworden. Bovendien zijn vrouwen in veel laboratoriumonderzoeken naar superschoenen ondervertegenwoordigd. Daardoor weten we nog niet zeker of het grotere verschil in wedstrijdtijden wordt veroorzaakt door een grotere fysiologische reactie op de schoenen.

Veranderen carbonschoenen ook je wedstrijdindeling?

Het onderzoek uit 2026 keek niet alleen naar de finishtijden, maar ook naar de vijfkilometersplits. Bij mannen was het tempo in het moderne tijdperk gedurende vrijwel de hele marathon hoger. De vorm van het wedstrijdverloop was echter ongeveer hetzelfde: zowel vóór als na de introductie van superschoenen nam het tempo vooral na 30 kilometer af.

Bij vrouwen zagen de onderzoekers een ander patroon. De moderne topvrouwen begonnen relatief snel, waarna hun tempo later in de wedstrijd sterker terugliep dan bij de vrouwen uit 2013 tot en met 2015. De onderzoekers opperen dat superschoenen een hoog tempo aanvankelijk makkelijker kunnen laten aanvoelen. Een atleet zou daardoor mogelijk agressiever openen en later alsnog tegen haar fysiologische grenzen aanlopen.

Dat is een interessante verklaring, maar voorlopig niet meer dan een hypothese. De onderzoekers maten niet hoe zwaar het tempo voelde en beschikten niet over de persoonlijke wedstrijdplannen van de atleten. Ook veranderde de samenstelling van de deelnemersvelden tussen beide periodes.

De studie bewijst dus niet dat carbonschoenen vrouwen te hard laten starten. Hij laat vooral zien dat een energiezuinige schoen een verkeerde wedstrijdindeling niet voor je oplost. Ook op superschoenen kun je jezelf in de eerste helft keurig opblazen.

Hebben recreatieve lopers er ook iets aan?

De meeste recreatieve lopers zullen waarschijnlijk voordeel kunnen halen uit een goed passende superschoen, maar de omvang van dat voordeel is lastig vooraf te voorspellen. Veel onderzoek is uitgevoerd bij goed getrainde lopers en bij relatief hoge snelheden. De uitkomsten kun je daarom niet zonder meer vertalen naar iedere loper die vier, vijf of zes uur over een marathon doet.

Daarnaast kan een theoretisch snelle schoen in de praktijk tegenvallen wanneer hij oncomfortabel of instabiel aanvoelt. Het model waarop je het beste loopt, is niet automatisch de schoen die in een laboratorium gemiddeld de beste cijfers behaalt. Gebruik een nieuwe wedstrijdschoen daarom minstens enkele keren tijdens trainingen op je beoogde wedstrijdtempo. Let niet alleen op snelheid, maar ook op pasvorm, stabiliteit en hoe je benen de uren na de training aanvoelen.

Hoeveel sneller word je nu werkelijk?

De eerlijkste conclusie is dat moderne wedstrijdschoenen hardlopen gemiddeld 2 tot 3 procent energiezuiniger maken. De daadwerkelijke tijdwinst is meestal kleiner en verschilt sterk per loper, schoen, tempo en afstand.

Onderzoek onder toplopers vindt vaak verbeteringen van ongeveer 1 tot 2 procent wanneer atleten overstappen op superschoenen. Voor een marathonloper kan zelfs 1 procent al meerdere minuten schelen. Een carbonschoen kan je helpen sneller te lopen. Hij vervangt geen goede training, voldoende koolhydraten of een verstandige wedstrijdindeling.

Volg je Runner's World al op Instagram, TikTok, Strava en Facebook?