Hij verdween tijdens de olympische marathon van 1912, 54 jaar later maakte hij hem af

Shizo Kanakuri uit Japan staat te boek als de langzaamste marathonloper ooit. Als relatief langzame loper heb ik me altijd afgevraagd: hoe lang mag je eigenlijk over een marathon doen? Als het verhaal van Shizo Kanakuri iets duidelijk maakt, is het antwoord: zo lang als je wilt.

Hij deed er 54 jaar, acht maanden, zes dagen, 32 minuten en 20 seconden en 3 tienden over.

Daarmee staat hij te boek als de langzaamste finishtijd ooit in een olympische marathon, en waarschijnlijk in elke marathon. Hij heeft er zelfs een vermelding in het Guinness World Records-boek aan overgehouden. Zijn opmerkelijke verhaal begon in 1911 en voerde hem via een lange treinreis naar Stockholm, om vervolgens uit te monden in een verdwijning die decennialang onopgelost bleef.

De Italiaanse journalist Franco Faggiani schreef een ontroerende roman over dit prachtige verhaal. Je kan het hier bestellen bij BOL.

Hoe kon dit gebeuren?

Kanakuri liep natuurlijk niet 54 jaar lang iedere dag een stapje. Integendeel: hij was in zijn tijd een van de snelste lopers van Japan en bovendien de eerste Japanse atleet die zich kwalificeerde voor de moderne Olympische Spelen. In 1912 nam hij deel aan de marathon tijdens de vijfde Olympische Spelen, in Stockholm. Een jaar eerder had hij tijdens de Japanse olympische trials een tijd van 2:32.45 gelopen, die destijds als wereldrecord werd beschouwd. Dat record moet overigens met enige voorzichtigheid worden bekeken: de afstandsmetingen waren in die tijd nog niet zo nauwkeurig als tegenwoordig en de wedstrijd die Kanakuri liep zou ongeveer 40 kilometer lang zijn geweest.

Dat hij als een van de grote Japanse hardlooptalenten van zijn tijd naar Stockholm ging, maakte zijn reis er niet eenvoudiger op. In 1912 betekende een reis vanuit Japan naar Zweden een tocht van zeventien dagen met de Trans-Siberische spoorlijn. Veel gelegenheid om te trainen was er onderweg niet. Kanakuri kon tijdens tussenstops hooguit korte stukjes op het perron lopen. Eenmaal aangekomen werd de voorbereiding bovendien verstoord doordat de Japanse teammanager Hyozo Omori ziek werd. Kanakuri besteedde tijd aan de zorg voor hem, in plaats van zich volledig op zijn eigen wedstrijd te kunnen richten.

Daar kwam nog bij dat hij in Stockholm te maken kreeg met voedsel dat hij niet kende en waarvan zijn maag van streek raakte. Op de wedstrijddag was het bovendien uitzonderlijk warm. Volgens berichten liep de temperatuur op tot ongeveer 32 graden. Ook de ondergrond vormde een uitdaging: het parcours bestond grotendeels uit grind, een ondergrond waar Kanakuri niet aan gewend was. Hij liep op traditionele tabi-schoenen met canvas zolen.

Het waren zware omstandigheden. Van de 68 marathonlopers die die dag aan de start verschenen, bereikten er slechts 34 de finish.

Verdwenen

Kanakuri was ongeveer twee derde van de marathon onderweg toen het misging. Hij raakte de weg kwijt en belandde bij een boerderij van een Zweedse familie. Over wat er daarna precies gebeurde, doen verschillende versies de ronde. Volgens de verhalen kreeg Kanakuri van de familie Petras frambozensap, kaneelbroodjes en fruit. Hij kreeg ook schone kleding en bleef die nacht op de boerderij slapen. Terugkeren naar het parcours deed hij niet.

Voor de Zweedse wedstrijdorganisatie was Kanakuri vanaf dat moment simpelweg verdwenen. Pogingen om hem te vinden liepen op niets uit. Zijn verdwijning groeide uit tot een mysterie dat tientallen jaren bleef bestaan. ‘Kanakuri was een goede en in Japan zeer belangrijke loper’, vertelde sporthistoricus en Kanakuri-biograaf Kazuo Sayama later aan The Washington Post. ‘Maar het was zijn verdwijning op die dag die hem bij veel mensen beroemd maakte.’

Kanakuri schaamde zich diep voor zijn opgave. De ochtend na de wedstrijd schreef hij volgens overlevering in zijn dagboek: ‘Het is de ochtend na mijn nederlaag. Mijn hart doet de rest van mijn leven pijn van spijt.’ Hij keerde terug naar Japan en nam later nog deel aan twee Olympische Spelen. In Zweden bleef men echter lange tijd in de veronderstelling dat hij vermist was. Er ontstonden zelfs verhalen waarin Kanakuri nog altijd door Zweden zou lopen, op zoek naar de finish.

Een finish na 54 jaar

Het verhaal kwam opnieuw onder de aandacht rond 1962, toen Zweden de vijftigste verjaardag van de Olympische Spelen van 1912 vierde. Vijf jaar later, in 1967, werd de inmiddels 75-jarige Kanakuri uitgenodigd voor de viering van de 55ste verjaardag. Hij keerde terug naar Stockholm. Ditmaal verliep de reis aanzienlijk sneller. En daar, 54 jaar nadat hij aan de olympische marathon was begonnen, maakte Kanakuri de wedstrijd alsnog af.

Hij zou bij zijn terugkeer zelfs opnieuw enkele leden van de familie Petras hebben ontmoet, de mensen die hem in 1912 hadden opgevangen. Toen zijn eindtijd van 54 jaar, acht maanden, zes dagen, 32 minuten en 20,3 seconden werd voorgelezen, zei Kanakuri volgens The Japan Times: ‘Het was een lange reis. Onderweg ben ik getrouwd, heb ik zes kinderen gekregen en tien kleinkinderen.’

Zijn dochter Yoshiko Sakaya vertelde later dat haar vader in Zweden veel bekender was dan in Japan. ‘Iedereen kent hem omdat hij vermist raakte.’

Wie was Shizo Kanakuri eigenlijk?

Hoewel zijn verhaal in de Zweedse folklore uitgroeide tot dat van een mysterieuze Japanse loper die spoorloos verdween, was Kanakuri veel meer dan dat. Hij speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van de Japanse loopsport en zette zich zijn leven lang in om hardlopen toegankelijker te maken. Zijn naam wordt meestal geschreven als Shizo Kanakuri, hoewel ook de spellingen Shiso en Kanaguri voorkomen. Hij werd geboren in 1891 en groeide op op het Japanse eiland Kyushu. Zijn familie produceerde en verkocht sake.

Kanakuri begon hij met hardlopen omdat zijn school ongeveer 6,5 kilometer van het ouderlijk huis lag. Iedere ochtend liep hij ernaartoe. Later studeerde hij aan de Tokyo Higher Normal School, de huidige University of Tsukuba. Daar trainde hij onder Kano Jigoro, de grondlegger van het judo en een belangrijke figuur in de Japanse sport.

Ook zijn ideeën over training waren hun tijd vooruit. In die periode bestond het idee dat zweten de belangrijkste oorzaak van vermoeidheid was. Atleten kregen daarom het advies om zo min mogelijk te drinken. Kanakuri kreeg tijdens een trainingsperiode op een nacht echter zo'n dorst dat hij niet kon slapen. Hij dronk stiekem water met suiker en merkte de volgende dag dat dit geen negatieve invloed op zijn prestaties had. Vanaf dat moment bleef hij tijdens het trainen drinken. Mogelijk gaf zijn bereidheid om tegen de gangbare opvattingen in te gaan hem zelfs een voordeel tijdens de olympische trials.

De geboorte van de ekiden

Na zijn ervaringen in Stockholm keerde Kanakuri terug naar Japan en hervatte hij zijn training. Hij bereidde zich voor op de Olympische Spelen van 1916 in Berlijn, maar die werden vanwege de Eerste Wereldoorlog afgelast. In 1920 nam hij deel aan de Spelen van Antwerpen, waar hij zestiende werd in de marathon. Vier jaar later liep hij in Parijs opnieuw de marathon, maar haalde de finish niet.

Na zijn actieve loopbaan werd Kanakuri docent en zette hij zich in om hardlopen voor een zo groot mogelijk publiek toegankelijk te maken. Zo ontwikkelde hij een trainingsmethode voor blinde lopers en wierf en begeleidde hij regelmatig vrouwelijke atleten. Ook na zijn pensioen bleef hij actief betrokken bij de loopsport. Hij zou dagelijks wandelingen hebben gemaakt en onderweg regelmatig een praatje hebben gemaakt met lopers en andere sporters die hij tegenkwam.

Zijn grootste doel was de loopsport in Japan populairder te maken en jonge lopers mogelijkheden te bieden om te trainen en wedstrijden te lopen. In dat streven speelde hij een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de ekiden, de Japanse langeafstandsestafette.

Samen met anderen hielp Kanakuri bij de oprichting van de Hakone Ekiden, een jaarlijkse wedstrijd tussen tien universiteiten. De wedstrijd groeide uit tot een van de bekendste hardloopevenementen van Japan en wordt nog altijd georganiseerd. Tegenwoordig zijn ekidenwedstrijden in allerlei vormen en over verschillende afstanden populair in het hele land.

Zoals zijn dochter tegen The Washington Post zei: ‘Hij wilde dat iedereen dezelfde kansen kreeg als hij.’

Volg je Runner's World al op Instagram, TikTok, Strava en Facebook?