Hardlopen als houvast bij ADHD: 'Het helpt me te begrijpen wie ik ben'

In de verzengende hitte van de Sahara liep Simon Blair de Marathon des Sables. Niet alleen als zware fysieke uitdaging, maar ook om zijn chaotische brein tot rust te brengen. En om de helderheid te vinden die alleen lange kilometers kunnen bieden.

Toen ultraloper Simon Blair drie jaar geleden de diagnose ADHD kreeg, viel het kwartje pas voor gedrag dat zijn hele leven moeilijk te verklaren was. ADHD beïnvloedt aandacht, impulscontrole en emotionele regulatie, maar kan ook zorgen voor energie, creativiteit en diepe concentratie. Precies eigenschappen die bij ultralopen goed van pas komen. Zijn documentaire Beyond Limits: Into The ADHD Mind - Rising Above Failure volgt zijn Marathon des Sables-poging en geeft een blik in zijn ultramarathon-reis én in het leven met deze vaak verkeerd begrepen neuro-divergentie. Studies suggereren dat ADHD vaker voorkomt bij atleten dan bij de algemene bevolking, vooral bij de eliten. Sommige sportteams melden informele percentages van 7 tot 8 procent, bij sportteams op scholen en academies liggen de schattingen nog veel hoger. Eigenschappen als energie, constante beweging en behoefte aan stimulatie worden in sport niet gestraft zoals op school, maar juist geprezen.

Het lawaai tot rust brengen

Die erkenning kan helend zijn. Veel mensen met ADHD groeien op met het gevoel dat ze altijd falen: ze zijn te laat, te veel afgeleid of storend. Sport biedt een zeldzame ruimte waar snelheid, spontaniteit en intensiteit niet alleen worden geaccepteerd, maar ook gevierd. ‘Als je op je tiende al twintigduizend keer vaker terecht bent gewezen dan je leeftijdsgenoten, voelt school niet als een veilige plek’, zegt sportpsycholoog Josephine Perry. ‘Maar in sport wordt je hyperactiviteit gewaardeerd. Je krijgt aandacht voor goed presteren. Dat bouwt zelfvertrouwen en creëert een plek waar je kunt floreren.’

Voor Blair werd hardlopen die plek: hier kan hij chaos kanaliseren in focus. ‘Als ik lange afstanden loop, kan ik me concentreren op zeer simpele dingen’, vertelt hij. ‘Mijn ADHD-hersenen zijn als een glas vol stuivend zand. Hardlopen laat het neerdalen. Na sommige races voel ik me nog wekenlang rustig. Het werkt verslavend: ik wil dat steeds opnieuw ervaren.’

Toch is hardlopen geen wondermiddel. Eigenschappen zoals moeite met plannen, organiseren of uitvoeren, emotionele instabiliteit en slechte zelfregulatie maken consistent trainen uitdagend. De ene dag ben je supergefocust; de volgende dag kom je je deur niet uit. ‘Ook al weet je vaak wat je moet doen, je doet het gewoon niet’, zegt Perry. ‘Het is geen luiheid. Het is een storing in het zelfmanagementsysteem van de hersenen. Je hebt de intentie, het doel, het plan, maar tenzij de taak nieuw, urgent of interessant is, is het ongelooflijk moeilijk om te beginnen.’

Dit is een van de redenen dat Blair zich aangetrokken voelt tot ultramarathons: de extreme omstandigheden houden zijn interesse scherp. Wat in het dagelijks leven chaotisch kan aanvoelen, wordt hier een troef. Hyperfocus verdiept betrokkenheid, nieuwsgierigheid helpt snel te schakelen bij onverwachte situaties tijdens de race. Tegelijkertijd brengt het ritme van hardlopen interne ruis tot rust.

Ken je brein

Perry waarschuwt voor de neiging om ADHD een ‘superkracht’ te noemen. ‘Atleten met ADHD moeten elke dag hun weg zien te vinden in een wereld die niet op hun brein is afgestemd’, zegt ze. Voor haar boek ADHD in Sport: Strategies for Success sprak ze met veel lopers, en een van hen vergeleek het met ‘sluipschutters die achter elke hoek klaarstaan om je te pakken’. Overstimulatie bij een rumoerige start, perfectionisme of een emotionele dip na een slechte training: hardlopen met ADHD draait om meer dan simpelweg komen opdagen. Het vraagt om mildheid, flexibiliteit en het kennen van je eigen brein.

Voor Blair heeft therapie geholpen zijn ADHD beter te begrijpen, waardoor hij anders naar zijn leven kijkt. Hij noemt het een dubbelzijdig zwaard: het geeft energie, ambitie en de drive om grote uitdagingen aan te gaan, maar brengt ook gevoeligheid, piekeren en een voortdurende zoektocht naar erbij horen met zich mee. Als zijn hoofd overloopt, fungeert hardlopen als reset: het dempt het lawaai en brengt rust. ‘Het is lastig uit te leggen aan mensen die niet zo’n soort brein hebben’, zegt Blair. ‘Meestal geniet ik van mijn leven, maar het is chaotisch. Ik spring constant van het een naar het ander. Na races is dat anders. Er is nog steeds beweging, nog steeds energie, maar het voelt als gecontroleerde chaos. Alles wordt eenvoudiger. Ik kan moeilijke gesprekken voeren zonder overweldigd te raken.’

Heb ik ADHD?

ADHD kan zich op veel verschillende manieren uiten en verschilt per persoon. Vaak is er een combinatie van onoplettendheid en hyperactiviteit/impulsiviteit. Bij vermoeden van ADHD is een professionele diagnose belangrijk.

Onoplettendheid

• Maakt slordige fouten, let niet goed op details
• Moeite met concentratie bij taken of spel
• Lijkt niet te luisteren als hij/zij direct wordt aangesproken
• Volgt instructies niet op of maakt taken niet af
• Moeite met taken organiseren
• Vermijdt taken die mentale inspanning vragen
• Verliest vaak spullen
• Laat zich snel afleiden
• Vergeet dagelijks terugkerende dingen

Hyperactiviteit en impulsiviteit

• Friemelt met de handen of voeten, wiebelt op stoel
• Staat op als blijven zitten wordt verwacht 
• Is rusteloos
• Moeite met rustig spelen of ontspannen (kind)
• Lijkt constant ‘aan’ of gedreven door een motor
• Praat veel
• Antwoordt voordat de vraag af is
• Moeite met op de beurt wachten
• Onderbreekt anderen regelmatig

Dit artikel is een ingekorte versie van het volledige verhaal dat Charlotte Ricca schreef voor Runner’s World #3.

Volg je Runner's World al op Instagram, TikTok, Strava en Facebook?