Documentaire over hitteberoerte: ‘Dit overkomt fitte mensen toch niet?’

Een hitteberoerte kan iedereen overkomen, zelfs bij koud weer of als je een getrainde hardloper bent. De 25-jarige Jesper bezweek er vorig jaar aan na een halve marathon. Zijn collega’s van Omroep Gelderland hebben er een informatieve documentaire over gemaakt, die vandaag verschijnt.

De dood van een jong en fit iemand tijdens een wedstrijd voelt voor veel lopers als iets ongrijpbaars. Voor documentairemaker Freke Remmers werd het iets wat ze van dichtbij meemaakte en niet meer los kon laten. Samen met collega’s Annemieke Schakelaar en Jitka Marks van Omroep Gelderland maakte ze de documentaire Oververhit, over hitteberoerte bij hardlopers. Wat begon met een zware klap en ongeloof daarover, groeide uit tot een intens journalistiek en persoonlijk project. ‘Het voelde echt alsof we dit moesten doen.’

De eerste aflevering vind je onderaan dit artikel.

Een vraag die bleef hangen

Het moment dat duidelijk werd waaraan hun collega Jesper was overleden, staat bij Remmers nog scherp op het netvlies. ‘Vanaf het moment dat je hoort dat Jesper aan een hitteberoerte is overleden, denk je meteen: wat is een hitteberoerte en waarom hebben wij hier nooit van gehoord?’

Die verbazing werd al snel breder gedeeld op de redactie. Hardlopen staat immers bekend als gezond, toegankelijk en veilig. Juist voor mensen die goed getraind zijn. ‘Ook collega’s die zelf hardlopen hadden zoiets van: hoe kan dit? Je bent sportief bezig, je bent fit. Dit hoort toch niet?’ 

Die vragen vormden het beginpunt van de documentaire. Niet vanuit sensatie, maar vanuit een behoefte om te begrijpen en - niet in de laatste plaats - om te voorkomen dat zoiets nog eens gebeurt.

Geen tranentrekker

Vanaf het begin was er nauw contact met de familie van Jesper. Zij werden betrokken bij het proces en kregen ook de documentaire vooraf te zien. ‘We hebben alles in overleg met de familie gedaan. Ze hebben ook de ruwe montage en de eindmontage mogen zien.’

Tijdens een besloten voorvertoning met familie, zijn vriendin Denise, vrienden en collega’s werd duidelijk hoe gevoelig het onderwerp nog altijd ligt. ‘Zijn vrienden vonden het confronterend, maar ook goed dat dit verhaal nu verteld wordt. En collega’s zeiden dat het met respect gemaakt is.’

Dat respect was een bewuste keuze in de aanpak. ‘We wilden niet een tranentrekker over Jesper maken, dat wilde de familie ook niet. Het uitgangspunt was echt informeren: wat is het, en wie treft het?'

De dunne lijn tussen emotie en journalistiek

Tijdens het maken van de documentaire balanceerde Remmers continu tussen persoonlijke betrokkenheid en journalistieke afstand. Aan de ene kant was er de professionele drive: vragen stellen, onderzoek doen, feiten achterhalen. Zo werd er onder meer onderzoek gedaan onder hardlopers en organisaties om te kijken hoe groot de kennis over hitteberoertes eigenlijk is.

Maar die professionele houding was niet altijd vol te houden. ‘Je kan een soort knop omzetten en er heel journalistiek mee bezig zijn. Maar er waren zeker momenten dat die muur opeens wegviel. Dan zie je iets van Jesper en dan stonden we gewoon keihard te janken op de redactie.’

Die combinatie van afstand en nabijheid maakte het project intens, maar gaf het ook richting. ‘Je hebt een doel: je wil dat dit niet nog een keer gebeurt. En het middel is dat je de kennis vergroot.’

Juist de sterke loper loopt risico

Een van de inzichten die Remmers zelf het meest bijbleef, is dat een hitteberoerte niet alleen beginners treft. ‘Het zijn juist ook goed getrainde hardlopers die in deze valkuil kunnen vallen.’ Dat heeft alles te maken met hoe het lichaam en het hoofd samenwerken tijdens inspanning. ‘De signalen van een hitteberoerte lijken heel erg op: ik ga gewoon diep. Ervaren lopers denken misschien: Ik kan dit, dus ik ga door.’

Waar een minder ervaren loper misschien eerder stopt, is de geoefende hardloper juist gewend om door pijn en vermoeidheid heen te gaan. ‘Die zetten dus door en bereiken dan een zo hoge lichaamstemperatuur dat je er aan kunt bezwijken.’ Het is een confronterend inzicht, juist voor de doelgroep die denkt het meeste controle te hebben.

Een ander perspectief langs het parcours

Het werken aan de documentaire veranderde ook Remmers’ eigen blik op sport en prestaties. ‘Ik moet wel zeggen dat ik af en toe dacht: waarom doen mensen dit?’ Maar tegelijkertijd herkent ze het mechanisme ook bij zichzelf, van haar eigen ervaring als volleyballer. ‘Je hebt die gedachten van: ik voel me niet goed, maar het is een belangrijke wedstrijd dus ik ga door.’

Dat besef werd extra tastbaar tijdens opnames bij de Amsterdam Marathon. Eén moment staat haar nog helder bij: een loper die zichtbaar in de problemen kwam, terwijl het publiek hem vooruit probeerde te schreeuwen. ‘Er klinkt natuurlijk de hele tijd gejuich en applaus, maar het geluid veranderde ineens. Het was een ander soort gejuich. En die man liep bijna in de hekken. Ik dacht: dit is echt niet goed.’

Voor ze konden ingrijpen, was de loper alweer verdwenen in de massa. ‘Je hebt er zo lang voor getraind, dus op dat moment wil je doorgaan. Maar niet ten koste van alles. Als het alternatief is dat je het niet overleeft, zou je een heel andere keuze maken.’

Niet stoppen met hardlopen

Die nieuwe kennis en ervaringen blijven hangen, ook buiten het werk. Toen Remmers half maart langs het parcours van de Stevensloop in Nijmegen stond, merkte ze hoe haar perspectief was veranderd. ‘Je kijkt met andere ogen naar zo’n wedstrijd, omdat je zoveel meer weet.’

Tegelijkertijd wil ze benadrukken dat de boodschap niet is dat mensen moeten stoppen met hardlopen. ‘De boodschap is juist dat hardlopen gezond is en dat je het moet blijven doen. Maar wel met meer kennis en bewustzijn.’

‘Een documentaire die we nooit hadden willen maken’

Uiteindelijk vat één zin misschien wel het beste samen wat dit project voor Remmers en haar collega’s betekent. ‘Het is een documentaire die we nooit hadden willen maken.’

Maar het is er wel één die gemaakt moest worden, juist omdat het onderwerp zo weinig bekend is en de gevolgen zo groot kunnen zijn. Voor hardlopers, organisaties en toeschouwers ligt daar een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Zoals deze documentaire laat zien: soms is het verschil tussen doorzetten en stoppen groter dan gedacht.

Volg je Runner's World al op Instagram, TikTok, Strava en Facebook?