Botstressreactie of stressfractuur: dit moet je weten om langdurige uitval te voorkomen
© Getty Images

Veel hardlopers krijgen eveneens last van pijntjes, zeker wanneer de trainingsomvang toeneemt. Vaak kun je de klachten verminderen met voldoende rust, krachttraining en een goed herstel. Sommige soorten pijn kunnen echter wijzen op beginnende botstressblessures. Als je die niet op tijd herkent, kan het zomaar dat je maandenlang niet kunt hardlopen.
Bij hardlopers komen dit soort blessures het vaakst voor in het scheenbeen, maar ze kunnen ook ontstaan in andere botten van het onderlichaam, zoals in de voet, het bovenbeen en de heup. Dat vertelt Todd McGrath, arts in de sportgeneeskunde. Een vorm van botstressletsel is de zogeheten stressreactie. Het verschil tussen een stressreactie en een stressfractuur kennen, kan je weken aan kostbare trainingstijd besparen.
Dit is wat experts hierover willen vertellen en wat je kunt doen om te voorkomen dat de klachten verergeren.
Het verschil tussen een stressreactie en een stressfractuur
Bij botstressletsel kan een bot de belasting of kracht die erop wordt uitgeoefend niet goed meer opvangen. Daardoor kan de botstructuur beschadigd raken, vertelt fysiotherapeut Nicole Haas, oprichter van Boulder Physiolab.
Bij een stressreactie kan het bot verzwakken en opzwellen, maar ontstaat er nog geen daadwerkelijke scheur, legt McGrath uit. Als je de blessure niet behandelt, kan het bot uiteindelijk wel scheuren. Dan spreken we van een stressfractuur. Een stressreactie is dus een voorstadium van een stressfractuur.
Botstressblessures ontwikkelen zich doorgaans geleidelijk. Daardoor is het soms lastig om een ernstige stressreactie te onderscheiden van een beginnende stressfractuur, legt universitair hoofddocent John Vasudevan uit.
Oorzaken van botstressreacties
De meest voorkomende oorzaak van botstressreactie is een sterke toename van de trainingsbelasting zonder voldoende rust, zegt Haas. Hierdoor kunnen de botten overbelast raken.
Hoeveel is te veel? Dat hangt onder meer af van je gehele fitheid en de afstand die je wekelijks loopt. Volgens McGrath kan een toename van meer dan 10 tot 20 procent per week het risico op een botstressblessure verhogen.
Loop je relatief weinig, bijvoorbeeld zo’n 16 kilometer per week, dan is een toename van 20 procent mogelijk geen probleem. Loop je juist veel, bijvoorbeeld 160 kilometer per dan is het volgens McGrath verstandiger om de wekelijkse afstand met niet meer dan 10 procent te verhogen. Wat je lichaam aankan, hangt echter ook af van je fitheid en andere factoren.
Hardlopen is niet de enige factor die je botten kan overbelasten. Ook andere vormen van beweging kunnen de belasting verhogen. Denk bijvoorbeeld aan dagelijks lange, stevige wandelingen maken of deelnemen aan een teamsport, terwijl je tegelijkertijd je hardlooptraining uitbreidt, zegt Haas.
Ook een verkeerde looptechniek kan het risico vergroten, voegt Haas toe. Vooral het te ver voor het lichaam plaatsen van de voet bij de landing (overstriding) kan de grondreactiekrachten verhogen. Dit zijn de krachten die bij iedere voetlanding vanuit de grond op je lichaam worden overgebracht. Hierdoor komen je botten onder extra belasting te staan.
Ook voedingsproblemen kunnen een rol spelen. ‘Als je niet genoeg energie binnenkrijgt, zoekt je lichaam naar andere manieren om aan energie te komen. Soms haalt het die energie uit de bot ombouw, waardoor de boten verder verzwakken’, legt McGrath uit. Bij Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S), een aandoening waarbij het lichaam langdurig te weinig energie beschikbaar heeft voor alle lichaamsfuncties, kunnen eveneens botstressblessures ontstaan.
Om voeding gerelateerde risicofactoren te beperken, is het belangrijk om niet alleen voldoende calorieën binnen te krijgen, maar ook genoeg calcium, vitamine D en eiwitten, zegt Vasudevan. Daarnaast kunnen hormonale disbalansen het risico op botstressblessures vergroten, vooral bij adolescenten en vrouwen na de menopauze.
Symptomen van een botstressreactie
Als je de signalen van een botstressreactie herkent, kun je beter inschatten wanneer het tijd is om hulp te zoeken.
Een belangrijk symptoom is pijn die tijdens het hardlopen ontstaat of erger wordt en in rust weer afneemt. ‘Soms ontwikkelt de pijn zich tot pijn tijdens het wandelen’, zegt McGrath. Naarmate de botstressreactie ernstiger wordt, kan de pijn veranderen in aanhoudende klachten op een specifieke plek.
Overbelastingblessures aan de weke delen, zoals peesontstekingen, veroorzaken doorgaans langer aanhoudende pijn na inspanning. Ook kunnen de pezen ‘s ochtends stijf en gevoelig aanvoelen. Verstuikingen en verrekkingen ontstaan daarentegen meestal door een plotselinge, acute blessure. Aan de hand van het verhaal over het ontstaan van de pijn kan een arts vaak onderscheid maken tussen deze klachten, legt McGrath uit.
Ook is er een verschil in hoe de klachten zich tijdens beweging ontwikkelen. Peesklachten nemen vaak af zodra je in beweging bent en je spieren en pezen opwarmen. Bij een botstressreactie wordt de pijn juist erger naarmate je meer beweegt, vult Vasudevan aan.
Een ander kenmerk is dat de pijn vaak heel plaatselijk is. Je kunt de pijnlijke plek als het ware met één vinger aanwijzen, in plaats van dat een groter gebied gevoelig aanvoelt, legt Haas uit. Ook pijn die ontstaat of verergert wanneer je op het bot drukt, kan wijzen op een botstressreactie, voegt McGrath toe.
Er zijn weinig zichtbare aanwijzingen, maar in sommige gevallen kun je zwelling rond de pijnlijke plek opmerken. Dat komt vooral voor bij botstressreacties in de voet, zegt McGrath.
Wanneer moet je naar de huisarts?
Bij het vermoeden van een botstressreactie is het belangrijk om je tijdig te laten onderzoeken. Zo voorkom je dat de blessure verergert en uitmondt in een stressfractuur.
Haas adviseert sporters om zich te laten onderzoeken als de pijn na twee weken steeds heviger wordt of tijdens iedere hardloopsessie op een groter gebied voelbaar is.
Ook is het verstandig een afspraak te maken als de pijn tijdens het hardlopen afneemt wanneer je rust neemt, maar direct terugkeert zodra je de hardloopschoenen weer aantrekt, voegt ze toe.
McGrath adviseert daarnaast om naar een arts te gaan als je pijn rond een bot opmerkt nadat je de omvang of intensiteit van je hardlooptraining hebt verhoogd.
Een arts kan op verschillende manieren vaststellen of er sprake is van een botstressreactie. Soms is lichamelijk onderzoek in combinatie met informatie over het ontstaan en verloop van de klachten voldoende, legt McGrath uit. In andere gevallen kan een röntgenfoto worden gemaakt om veranderingen in het bot op te sporen die op een stressreactie wijzen. Ook kan echografie worden ingezet om het gebied nader te onderzoeken. Als andere beeldvormende onderzoeken geen uitsluitsel geven, kan de arts een MRI-Scan aanvragen, aldus McGrath.
Zo voorkom je een botstressreactie
Geen enkele hardloper krijgt graag het advies om tijdelijk te stoppen met hardlopen. Toch is het bij een vermoeden van een botstressreactie verstandig om de hardloopschoenen even te laten staan totdat een medisch professional je heeft onderzocht.
Botstressblessures zijn ‘waarschijnlijk een van de weinige blessures waarbij ik hardlopers adviseer om helemaal te stoppen met hardlopen’, zegt Haas. Als je een bot dat al overbelast is blijft belasten, kunnen de klachten namelijk verergeren. Dat kan leiden tot ernstige complicaties en een nog langere periode waarin je niet kunt hardlopen.
‘Als je met een stressfractuur blijft hardlopen, geneest de breuk niet. De breuk kan groter worden en de botdelen kunnen verschuiven, waardoor uiteindelijk een operatie nodig kan zijn’, zegt McGrath.
‘Ik probeer mijn sporters duidelijk te maken dat ze met één tot twee weken rust en alternatieve training zes tot acht weken zonder training kunnen voorkomen’, vult Vasudevan aan.
Betekent een vermoeden van een botstressreactie dat je tot je doktersafspraak helemaal stil moet zitten? Nee, niet per se. ‘Zolang de klachten verbeteren met relatieve rust, denk ik niet dat je het lichaamsdeel volledig moet immobiliseren of helemaal niet meer mag belasten voordat je bent onderzocht’, zegt McGrath. Vermijd vooral activiteiten die de pijn verergeren en doe het voorlopig rustig aan, adviseert hij.
Dat betekent waarschijnlijk dat je activiteiten zoals hardlopen, springen, overmatig wandelen en plyometrische oefeningen tijdelijk moet vermijden. Richt je in plaats daarvan op activiteiten met weinig of geen impact, zoals zwemmen, fietsen, hardlopen in diep water, yoga en pilates, voegt hij toe.
Ben je een typische loper, dan zit stilzitten waarschijnlijk niet in je aard. Toch loont het om je training nu tijdelijk te onderbreken: met een relatief korte pauze kun je voorkomen dat je later veel langer aan de kant staat.
Volg je Runner's World al op Instagram, TikTok, Strava en Facebook?












