Duizelig bij opstaan? Dit zegt het over je conditie (en zo voorkom je het)

Je staat op van de bank of komt uit bed en ineens wordt het zwart voor je ogen. Misschien voel je je even wankel of moet je je ergens aan vasthouden. Veel lopers herkennen dit gevoel. Even licht in je hoofd na het opstaan is vaak onschuldig, maar niet altijd.

Goed nieuws: in de meeste gevallen is het geen reden tot paniek. Sterker nog, het kan juist iets zeggen over je conditie. Toch is het goed om te begrijpen wat er precies gebeurt in je lichaam en wanneer je wél moet opletten.

Waarom word je duizelig bij opstaan?

De belangrijkste oorzaak is iets wat artsen orthostatische hypotensie noemen: een tijdelijke daling van je bloeddruk wanneer je snel opstaat. Wanneer je ligt of zit, is je bloedverdeling relatief stabiel. Maar zodra je opstaat, trekt de zwaartekracht een deel van je bloed naar je benen. Je lichaam moet dat meteen corrigeren door je hartslag iets te verhogen en je bloedvaten te vernauwen, zodat er voldoende bloed (en dus zuurstof) naar je hersenen blijft stromen.

Als dat proces nét iets te langzaam gaat, krijg je een kort moment van verminderde doorbloeding in je hersenen. En dat voel je: duizeligheid, sterretjes zien of een licht gevoel in je hoofd.

Wat heeft hardlopen hiermee te maken?

Als hardloper heb je vaak een efficiënter hart. Veel getrainde lopers hebben een lage rusthartslag, soms rond de 40 tot 50 slagen per minuut. Dat is normaal en zelfs een teken van een goede conditie. Maar die lage hartslag heeft ook een keerzijde. Wanneer je opstaat, moet je hart sneller gaan kloppen om de bloeddruk op peil te houden. Bij goed getrainde sporters kan die aanpassing iets trager verlopen, waardoor je tijdelijk duizelig wordt.

Daarnaast hebben veel duursporters een relatief lage bloeddruk. Ook dat is op zichzelf geen probleem, maar het vergroot wel de kans op duizeligheid bij snelle houdingsveranderingen.

Is het een zuurstoftekort?

Eigenlijk wel, maar dan heel kort en onschuldig. Je hersenen zijn gevoelig voor veranderingen in zuurstoftoevoer. Als er even minder bloed (en dus zuurstof) aankomt, reageert je lichaam direct met dat typische duizelige gevoel. In de meeste gevallen herstelt dit zich binnen een paar seconden. Je lichaam 'vangt' de verandering op en alles normaliseert vanzelf.

Wanneer moet je opletten?

Hoewel duizeligheid bij opstaan vaak onschuldig is, zijn er situaties waarin je beter even alert kunt zijn:

• Als je regelmatig bijna flauwvalt
• Als de duizeligheid lang aanhoudt
• Als het ook gebeurt tijdens het hardlopen
• Als je daarnaast last hebt van hartkloppingen of extreme vermoeidheid

In dat soort gevallen is het verstandig om een arts te raadplegen.

Wat kun je doen om het te voorkomen?

Gelukkig kun je zelf een aantal dingen doen om duizeligheid te verminderen. Allereerst: sta rustiger op. Geef je lichaam een paar seconden de tijd om zich aan te passen. Ga bijvoorbeeld eerst even rechtop zitten voordat je volledig opstaat. Daarnaast speelt je vochthuishouding een grote rol. Als je licht uitgedroogd bent (bijvoorbeeld na een training of ’s ochtends vroeg) is je bloedvolume lager. Dat maakt het moeilijker voor je lichaam om de bloeddruk snel te reguleren. Voldoende drinken helpt dus echt.

Ook voeding kan meespelen. Een lage bloedsuikerspiegel kan duizeligheid versterken, zeker als je lang niet hebt gegeten. Tot slot kan het helpen om je spieren kort te activeren voordat je opstaat. Door bijvoorbeeld je benen even aan te spannen, help je het bloed sneller terug naar je bovenlichaam.

Wat als het terug blijft komen?

Duizeligheid bij het opstaan komt veel voor onder hardlopers en is meestal een gevolg van een goed getraind lichaam. Je lage hartslag en efficiënte bloedsomloop spelen hierin een rol. Zolang het bij een kort moment blijft en je verder geen klachten hebt, is er weinig aan de hand. Zie het als een klein bijeffect van je conditie.

Maar blijft het terugkomen of voelt het niet goed? Dan is het altijd verstandig om het serieus te nemen en even te laten checken.

Volg je Runner's World al op Instagram, TikTok, Strava en Facebook?